{"id":24,"date":"2016-10-02T12:48:57","date_gmt":"2016-10-02T10:48:57","guid":{"rendered":"https:\/\/alsobi.com\/?p=24"},"modified":"2019-05-22T11:00:19","modified_gmt":"2019-05-22T09:00:19","slug":"kanceri-ky-vrases-i-heshtur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/alsobi.com\/sq\/kanceri-ky-vrases-i-heshtur\/","title":{"rendered":"Kanceri, ky vras\u00ebs i heshtur!"},"content":{"rendered":"<p>nga Dr. Emiljana Huti, mjeke onkologe pran\u00eb Spitalit Amerikan 2.<\/p>\n<p>Jemi ne muajin Tetor, muaji kushtuar luft\u00ebs p\u00ebr sensibilizim mbi kancerin e gjirit. Kjo s\u00ebmundje e r\u00ebnd\u00eb q\u00eb mund t\u00eb shfaqet n\u00eb pjes\u00eb t\u00eb ndryshme t\u00eb trupit \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr 20 p\u00ebr qind t\u00eb vdekjeve q\u00eb ndodhin n\u00eb Europ\u00eb. \u00c7do vit, mbi 3 milion\u00eb raste t\u00eb reja diagnostikohen me kancer. Kanceri mbetet s\u00ebmundja e dyt\u00eb me numrin m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb vdekjeve, pas patologjive kardiovaskulare. Spitali Amerikan mund\u00ebson p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb pacient\u00ebt paketa check up-i p\u00ebr diagnostikimin n\u00eb koh\u00eb dhe parandalimin e s\u00ebmundjeve q\u00eb rrezikojn\u00eb jet\u00ebn tuaj.<\/p>\n<p>\u00c7far\u00eb \u00ebsht\u00eb kanceri?<\/p>\n<p>Kanceri \u00ebsht\u00eb nj\u00eb em\u00ebr i p\u00ebrgjithsh\u00ebm i nj\u00eb grupi prej m\u00eb shum\u00eb se 100 s\u00ebmundjesh. Megjith\u00ebse ka shum\u00eb lloje kanceri, t\u00eb gjitha fillojn\u00eb si rezultat i rritjes anormale dhe t\u00eb pakontrrolluar t\u00eb nj\u00eb qelize t\u00eb vetme.<\/p>\n<p>Si zhvillohet ai?<\/p>\n<p>Organizmi yn\u00eb \u00ebsht\u00eb i p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga nj\u00eb num\u00ebr prej triliona qelizash t\u00eb gjalla. Qelizat normale t\u00eb organizmit t\u00eb njeriut rriten, ndahen dhe vdesin sipas nj\u00eb rregulli t\u00eb programuar. S\u00ebmundja e kancerit \u00ebsht\u00eb rezultati i ndarjes s\u00eb pakontrrolluara t\u00eb qelizave q\u00eb nuk vdesin. Qelizat normale t\u00eb organizmit t\u00eb njeriut ndjekin nj\u00eb rrug\u00eb t\u00eb programuar rritjeje, ndarjeje dhe vdekjeje. Vdekja e programuar e qeliz\u00ebs \u00ebsht\u00eb quajtur apoptoz\u00eb dhe prishja e ketij pro\u00e7esi \u00e7on n\u00eb formimin e kancerit. Ndryshe nga qelizat nomale, tek qelizat e kancerit nuk ndodh vdekja e programuar, n\u00eb vend t\u00eb saj qelizat vazhdojn\u00eb t\u00eb rriten e t\u00eb shumohen. E gjitha kjo situat\u00eb \u00e7on n\u00eb formimin e nj\u00eb mase qelizash anormale q\u00eb rriten jasht \u00e7do kontrrolli. Qelizat e kancerit gjithashtu mund t\u00eb pushtojn\u00eb, t\u00eb rriten n\u00eb kurriz t\u00eb indeve t\u00eb tjera, gj\u00eb t\u00eb cil\u00ebn qelizat normale nuk mund t\u00eb b\u00ebjn\u00eb.<\/p>\n<p>Nj\u00eb qeliz\u00eb normale shndrrohet n\u00eb nj\u00eb qeliz\u00eb kanceroze p\u00ebr shkak t\u00eb d\u00ebmtimit t\u00eb DNA-se saj. DNA ndodhet n\u00eb \u00e7do qeliz\u00eb dhe drejton t\u00eb gjitha veprimet e qeliz\u00ebs. N\u00eb nj\u00eb qeliz\u00eb nomale, kur DNA-ja d\u00ebmtohet, qeliza e rregullon k\u00ebt\u00eb d\u00ebmtim ose n\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt vdes. N\u00eb qelizat e kancerit ndodh d\u00ebmtimi i DNA-s, por qeliza nuk vdes ashtu si\u00e7 duhet t\u00eb ndodhte, por p\u00ebrkundrazi vazhdon t\u00eb ndahet n\u00eb qeliza t\u00eb reja p\u00ebr t\u00eb cilat trupi nuk ka nevoj\u00eb. K\u00ebto qeliza t\u00eb reja e kan\u00eb t\u00eb gjitha difektin e DNA-s\u00eb, si rrjedhoj\u00eb edhe ato do t\u00eb sillen n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn m\u00ebnyr\u00eb si qeliza e par\u00eb.<\/p>\n<p>Cil\u00ebt jan\u00eb faktor\u00ebt q\u00eb mund t\u00eb shkaktojn\u00eb kancer?<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb vog\u00ebl rastesh kjo DNA anormale mund t\u00eb trash\u00ebgohet tek njer\u00ebzit, por n\u00eb shumic\u00ebn e rasteve d\u00ebmtimi i DNA-s\u00eb s\u00eb qeliz\u00ebs ndodh gjat\u00eb pro\u00e7esit t\u00eb ndarjes s\u00eb saj ose si rezultat i mjedisit. Ndonjeher\u00eb, ky d\u00ebmtim mund t\u00eb lidhet me nj\u00eb shkaktar direkt si p\u00ebrshembull me tymim e cigares ose me rrezet e diellit, por n\u00eb shumic\u00ebn e rasteve shkaktari i kancerit tek pacienti nuk mund t\u00eb zbulohet.<\/p>\n<p>Si shp\u00ebrndahet kanceri n\u00eb organiz\u00ebm?<\/p>\n<p>Qelizat e kancerit, shpesh mund t\u00eb shkojn\u00eb n\u00eb pjes\u00eb t\u00eb tjera t\u00eb organizmit, ku vazhdojn\u00eb t\u00eb shumohen duke formuar masa tumorale n\u00eb to. Rrug\u00ebt me t\u00eb cilat k\u00ebto qeliza shkojn\u00eb n\u00eb k\u00ebto pjes\u00eb t\u00eb trupit jan\u00eb me an\u00eb t\u00eb gjakut ose me an\u00eb t\u00eb rrug\u00ebve limfatike.<\/p>\n<p>Me kalimin e koh\u00ebs, qelizat kanceroze n\u00eb keto pjes\u00eb t\u00eb organizmit, z\u00ebvend\u00ebsojn\u00eb qelizat normale duke formuar p\u00ebrhapjen e kancerit ose t\u00eb ashtuquajturat metastaza.<\/p>\n<p>Cilat jan\u00eb simptomat e kancerit?<\/p>\n<p>Simptomat e kancerit jan\u00eb t\u00eb ndryshme dhe varen nga vendi ku \u00ebsht\u00eb i lokalizuar kanceri, vendi ku ai ka metastazuar, si dhe stadi i s\u00ebmundjes. K\u00ebshtu disa lloje t\u00eb kancerit mund ti ndjejm\u00eb ose shohim n\u00ebn l\u00ebkur\u00eb &#8211; nj\u00eb mas\u00eb, q\u00eb preket n\u00eb gji ose testikuj mund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb indikator p\u00ebr kancer n\u00eb k\u00ebto regjione.<\/p>\n<ul>\n<li>Kanceri i l\u00ebkur\u00ebs dhe melanoma: ndryshimet q\u00eb shihen n\u00eb l\u00ebkur\u00eb ose nishan.<\/li>\n<li>Disa s\u00ebmundje malinje, q\u00eb prekin trurin mund t\u00eb japin simptoma n\u00eb faza t\u00eb hershme t\u00eb s\u00ebmundjes n\u00eb var\u00ebsi t\u00eb zonave t\u00eb trurit ku ato zhvillohen.<\/li>\n<li>Tumoret malinje t\u00eb pankreasit jan\u00eb zakonisht t\u00eb vegj\u00ebl n\u00eb dimisione p\u00ebr t\u00eb shkaktuar simptoma, deri kur shkaktojn\u00eb dhimbje nga komprimimi i nervave pran\u00eb tyre ose t\u00eb japin \u00e7rregullim t\u00eb funksionit t\u00eb m\u00ebl\u00e7is\u00eb dhe rritje t\u00eb bilirubin\u00ebs, \u00e7ka manifestohet me zverdhjen e l\u00ebkur\u00ebs dhe t\u00eb bardhem\u00ebs s\u00eb syve.<\/li>\n<li>Kancer t\u00eb sistemit tret\u00ebs si psh: kanceri i stomakut dhe kanceri kolorektal mund t\u00eb manifestohen me dhimbje epigastrike, t\u00eb vjella, \u00e7rregullime t\u00eb jashtqitjes (konstipacion ose diarre) ose prezenca e gjakut n\u00eb jasht\u00ebqitje.<\/li>\n<\/ul>\n<p>N\u00eb faza t\u00eb vonshme t\u00eb s\u00ebmundjes duke q\u00ebn\u00eb se k\u00ebto qeliza p\u00ebrdorin energjin\u00eb e organizmit p\u00ebr tu shumuar mund t\u00eb vihet re, humbje e theksuar n\u00eb pesh\u00eb, anoreksi, lodhje trupore, anemi etj, t\u00eb cilat njihen dhe si shenja sistemike (t\u00eb p\u00ebrgjithsme).<\/p>\n<p>\u00c7far\u00eb mund\u00ebsish ekzistojn\u00eb sot p\u00ebr diagnostikimin e kancerit?<\/p>\n<p>Sot n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn v\u00ebmendja \u00ebsht\u00eb p\u00ebrq\u00ebndruar n\u00eb drejtim t\u00eb diagnostikimit t\u00eb hersh\u00ebm t\u00eb kancerit ku edhe mund\u00ebsit\u00eb e suksesit t\u00eb trajtimit dhe mbijetesa jan\u00eb m\u00eb t\u00eb larta. K\u00ebshtu mjeku mbas nj\u00eb vizite t\u00eb hollsishme t\u00eb pacientit n\u00eb var\u00ebsi t\u00eb simptomave t\u00eb tij mund t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb investigime t\u00eb tjera imazherike dhe laboratorike. K\u00ebshtu, mund t\u00eb p\u00ebrdoren ekzaminimet imazherike si : grafi (x-rays), Eko, CT-scan, MRI(resonance), PET-ct, p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrcaktuar ku ndodhet tumori dhe \u00e7far\u00eb organesh jan\u00eb prekur prej tij. Me ekzaminime si endoskopia, e cila \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pro\u00e7edur\u00eb q\u00eb realizohet me an\u00eb t\u00eb nj\u00eb tubi t\u00eb holl\u00eb me nj\u00eb kamer n\u00eb fund t\u00eb tij, mund t\u00eb shohim organet si stomakun, kolonin, rektumin nga brenda.<\/p>\n<p>Gjithsesi diagnoz\u00ebn p\u00ebrfundimtare t\u00eb kancerit dhe ekzakt\u00ebsisht t\u00eb llojit t\u00eb kancerit e vendos biopsia. Kjo pro\u00e7edur\u00eb konsiston n\u00eb marrjen e disa qelizave nga organi ose indi q\u00eb dyshohet t\u00eb jet\u00eb i prekur nga kanceri dhe ekzaminimin e tyre n\u00eb mikroskop.<\/p>\n<p>Pasi vendoset diagnoza e kancerit mblidhet nj\u00eb ekip mjek\u00ebsh zakonisht i p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga radiologu, kirurgu, radioterapeuti dhe onkologu p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb planin e trajtimit t\u00eb pacientit, i cili varet n\u00eb rradh\u00eb t\u00eb par\u00eb nga stadi i s\u00ebmundjes. \u00c7do kancer i diagnostikuar n\u00eb stade t\u00eb hershme mund t\u00eb ket\u00eb sh\u00ebrimi. B\u00ebrja e nj\u00eb jete aktive, ushqyerja e rregullt, mos abuzimi me duhanin dhe alkoolin, mosneglizhimi i ankesave dhe kontrrollet periodike tek mjeku jan\u00eb e vetmja m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr tu kujdesur ndaj k\u00ebsaj s\u00ebmundje.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>nga Dr. Emiljana Huti, mjeke onkologe pran\u00eb Spitalit Amerikan 2. Jemi ne muajin Tetor, muaji kushtuar luft\u00ebs p\u00ebr sensibilizim mbi kancerin e gjirit. Kjo s\u00ebmundje e<span class=\"excerpt-hellip\"> [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":56,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-24","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized-sq"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/alsobi.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/alsobi.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/alsobi.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alsobi.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alsobi.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=24"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/alsobi.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":47,"href":"https:\/\/alsobi.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24\/revisions\/47"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alsobi.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/56"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/alsobi.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=24"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/alsobi.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=24"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/alsobi.com\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=24"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}